भारत परिचय
भारत परिचय
हिमालय समारभ्य यावदिन्दु सरोवर,
त॑ दैव निर्मित देश हिन्दुस्थानं प्रचक्षते।।
हिमालय पर्वत से आरम्भ कर इन्दु महासागर तक फैले देवताओं द्वारा निर्मित देश को हिन्दुस्थान कहते हैं। अर्थात् इस भूभाग पर राहने वाले ‘हिन्दू’ हैं।
सात नदियाँ :-
गंगे च यमुने चैव गोदावरि सरस्वती।
नर्मवे सिन्धु कावेरी जलेउस्मिन् सबन्निधिं कुरू॥।
गंगा, यमुना, सरस्वती, गोदावरी, नर्मदा, कावेरी और सिन्धु।
सात पर्वत :-
महेन्द्रो मलय: सह्यो देवतात्मा हिमालयः।
ध्येयो रैवतको विन्थ्यो गिरिश्वारावलिस्तथा।।
हिमालय, विन्ध्याचल, महेन्द्र पर्वत (उड़ीसा), मलय पर्वत (कर्नाटक), सह्याद्रि (महाराष्ट्र, रैवतक (गुजरात) और अरावली (राजस्थान)।
सात मोक्षपुरियाँ :-
अयोध्या मथुरा माया काशी काश्चि अवन्तिका।
पुरी द्वारावती चैव सप्तैता मोक्षदायिका:॥
अयोध्या, मथुरा, हरिद्वार (माया), काशी, कांचि, अवन्तिका (उज्जयिनी) और द्वारिकापुरी।
चार धाम :-
बद्रीनाथ (हिमालय), जगन्नाथपुरी (उड़ीसा), सेतुबन्ध रामेश्वरम् (तमिलनाडु) और द्वारिका (गुजरात)
चार शांकर मठ :-
ज्योतिर्मठ (गढ़वाल, हिमालय), गोवर्धन मठ (जगन्नाथपुरी), श्रृंगरी मठ (कर्नाटक) और शारदा मठ (द्वारिका, गजरात)
चार कुम्भ स्थल :-
हरिद्वार, प्रयाग, अवन्तिका और नासिक।
बारह ज्योतिर्लिंग :
केदारनाथ (गढ़वाल, उत्तराखण्ड), विश्वनाथ (काशी, उ० प्र०), वैद्यनाथ (देवधर, बिहार), ओंकारेश्वर/अमलेश्वर और महाकाल (उज्जयिनी) (मध्यप्रदेश), सोमनाथ और नागेश्वर (गुजरात), त्यंबकेश्वर, भीमशंकर और घुष्मेश्वर (महाराष्ट्र), मल्लिकार्जुन (श्रीशैलम, आंध्र), रामेश्वर (तमिलनाह)
भारत याता की जय